Τώρα στο kids.cy:
Εκπαίδευση
Γιατί τα παιδιά αρχίζουν να το πιστεύουν;
Ένα παιδί παλεύει με μια άσκηση στα μαθηματικά, ενώ ο διπλανός του την τελειώνει σε δευτερόλεπτα. Ο δάσκαλος προχωρά, και κάπου ανάμεσα σε εκείνη την ερώτηση που έμεινε αναπάντητη και στο επόμενο μάθημα αρχίζει να σχηματίζεται μια σκέψη: ίσως απλώς δεν κάνω για αυτό.
Οι περισσότεροι γονείς έχουν ακούσει τη φράση «Δεν κάνω για μαθηματικά». Μερικές φορές έρχεται μετά από ένα διαγώνισμα που δεν πήγε καλά, άλλες μετά από ένα βράδυ γεμάτο εκνευρισμό πάνω από τις ασκήσεις για το σπίτι. Κάποιες φορές ακούγεται σχεδόν στα πεταχτά, σαν να ήταν η αδυναμία στα μαθηματικά κάτι εξίσου μόνιμο με τα καστανά μάτια. Αυτό που ανησυχεί στη φράση είναι πόσο εύκολα μια προσωρινή δυσκολία γίνεται κομμάτι του τρόπου με τον οποίο το παιδί βλέπει τον εαυτό του.
Κανένα παιδί δεν γεννιέται πιστεύοντας ότι δεν μπορεί με τα μαθηματικά. Αυτή την πεποίθηση την αποκτά από τις εμπειρίες του, τις συγκρίσεις και τα μηνύματα που παίρνει από τους ανθρώπους γύρω του. Και όταν ριζώσει, μπορεί να αρχίσει να επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο το παιδί αντιμετωπίζει τη μάθηση.
Το μεγαλύτερο ερώτημα
«Κανένα παιδί δεν γεννιέται πιστεύοντας ότι δεν μπορεί με τα μαθηματικά. Αυτή την πεποίθηση την αποκτά από τις εμπειρίες του, τις συγκρίσεις και τα μηνύματα που παίρνει από τους ανθρώπους γύρω του.»
01
Τα παιδιά αρχίζουν να κρίνουν τις ικανότητές τους σε σύγκριση με τους συμμαθητές τους εκπληκτικά νωρίς. Μια μεγάλη μελέτη με περισσότερους από 21.000 μαθητές στο Λουξεμβούργο διαπίστωσε ότι οι κοινωνικές συγκρίσεις συνδέονταν με την ακαδημαϊκή αυτοαντίληψη ήδη από την πρώτη τάξη του δημοτικού.
Στην τάξη, τέτοιες συγκρίσεις γίνονται συνέχεια. Ένα παιδί απαντά αμέσως, ένα άλλο χρειάζεται περισσότερο χρόνο. Το ένα παίρνει έπαινο, το άλλο ζητά βοήθεια. Μπορεί τελικά να φτάσουν και τα δύο στη σωστή απάντηση, όμως μόνο το ένα προλαβαίνει να τη δείξει μπροστά σε όλη την τάξη. Για ένα παιδί, αυτό μπορεί να γίνει άλλη μία απόδειξη για το πού βρίσκεται.
02
Συνήθως υποθέτουμε ότι τα παιδιά που αγχώνονται με τα μαθηματικά έχουν και χαμηλές επιδόσεις. Η σχέση όμως είναι πιο περίπλοκη.
Μια μελέτη του 2018 που δημοσιεύθηκε στο Journal of Educational Psychology εξέτασε τις επιδόσεις στα μαθηματικά και το άγχος για τα μαθηματικά σε 1.757 μαθητές ηλικίας 8 έως 9 και 12 έως 13 ετών. Ένα εύρημα ξεχώρισε ιδιαίτερα: το 77% των παιδιών με έντονο άγχος για τα μαθηματικά είχε τυπικές ή υψηλές επιδόσεις.
Ένα παιδί μπορεί να καταλαβαίνει μια χαρά την ύλη και παρ' όλα αυτά να τρέμει στην ιδέα ότι θα του ζητήσουν να λύσει μια άσκηση μπροστά στους συμμαθητές του. Το άγχος για τα μαθηματικά μπορεί να είναι φόβος για τα λάθη, ντροπή, πίεση στα διαγωνίσματα ή εκείνη η άβολη αίσθηση ότι όλοι οι άλλοι καταλαβαίνουν κάτι που εσύ δεν καταλαβαίνεις.
77%
των παιδιών με έντονο άγχος για τα μαθηματικά είχε επιδόσεις στα μαθηματικά στον μέσο όρο ή πάνω από αυτόν.
Πηγή: Devine et al., Journal of Educational Psychology (2018).
03
Πάρτε μια απλή ερώτηση: 7 × 8 = ;
Ένα παιδί απαντά αμέσως 56. Ένα άλλο το λύνει αλλιώς: 7 × 10 = 70 και μετά αφαιρεί 14, για να φτάσει ακριβώς στην ίδια απάντηση. Και τα δύο δείχνουν χρήσιμες μαθηματικές δεξιότητες, και καμία από τις δύο απαντήσεις δεν μας λέει ποιο παιδί καταλαβαίνει βαθύτερα τα μαθηματικά.
Στην τάξη όμως η ταχύτητα εύκολα περνιέται για ικανότητα. Τα παιδιά προσέχουν ποιος τελειώνει πρώτος, και το πιο αργό παιδί μπορεί να συμπεράνει ότι όλοι οι άλλοι είναι πιο έξυπνοι. Η ταχύτητα μετρά, δεν λέει όμως όλη την ιστορία.
04
Η αυτοπεποίθηση και η επίδοση επηρεάζουν η μία την άλλη. Το πώς τα πήγαν μέχρι τώρα στα μαθηματικά επηρεάζει το πόσο ικανά πιστεύουν τα παιδιά ότι είναι. Και αυτή η πεποίθηση, με τη σειρά της, μπορεί να επηρεάσει το πόσο θα ασχοληθούν με τη μάθηση.
Η ενθάρρυνση μετρά, αποκτά όμως περισσότερο νόημα όταν το παιδί μπορεί να τη συνδέσει με κάτι που πέτυχε πραγματικά. Χθες χρειαζόταν βοήθεια σε κάθε άσκηση με κλάσματα. Σήμερα λύνει μία μόνο του. Αυτές οι μικρές εμπειρίες είναι η απόδειξη ότι μαθαίνει.
05
Οι μεγάλοι έχουν μια περίεργη συνήθεια: λένε για τον εαυτό τους ότι είναι άσχετοι με τα μαθηματικά. Κάποιος που δεν θα έλεγε ποτέ στα καλά καθούμενα ότι δεν ξέρει να διαβάζει μπορεί να παραδεχτεί με χαμόγελο ότι οι αριθμοί ποτέ δεν του έλεγαν τίποτα. Το ίδιο λένε μερικές φορές και οι γονείς για να παρηγορήσουν ένα παιδί που έχει απογοητευτεί: «Μην ανησυχείς, ούτε σε μένα πήγαιναν ποτέ τα μαθηματικά».
Η πρόθεση είναι καλή, αφήνει όμως να εννοηθεί ότι η ικανότητα στα μαθηματικά είναι κάτι με το οποίο γεννιέσαι και όχι κάτι που αναπτύσσεις. Τα παιδιά προσέχουν αυτές τις στάσεις, ιδιαίτερα όταν έρχονται από μεγάλους που η γνώμη τους μετρά για αυτά.
Η έρευνα για το άγχος των γονιών απέναντι στα μαθηματικά έχει δώσει αντικρουόμενα αποτελέσματα. Μια πολυσυζητημένη μελέτη του 2015 βρήκε ενδείξεις ότι η συχνή βοήθεια στα μαθήματα από γονείς που αγχώνονται με τα μαθηματικά συνδεόταν με μικρότερη πρόοδο στα μαθηματικά και περισσότερο άγχος στα παιδιά τους. Μια μεγαλύτερη μελέτη αναπαραγωγής που δημοσιεύθηκε το 2026 όμως δεν επιβεβαίωσε αυτό το συγκεκριμένο εύρημα. Δεν υπάρχει λοιπόν σοβαρός λόγος να συμπεράνουμε ότι οι γονείς που δυσκολεύονται με τα μαθηματικά πρέπει να αποφεύγουν να βοηθούν τα παιδιά τους.
Αυτό που μετρά είναι πώς βοηθάτε. Αν πάρετε το μολύβι και λύσετε εσείς την άσκηση, τα μαθήματα θα τελειώσουν, το παιδί όμως δεν θα είναι πιο έτοιμο για την επόμενη ερώτηση. Πιο χρήσιμο είναι να του ζητήσετε να σας εξηγήσει τι δοκίμασε, να βρείτε πού μπερδεύτηκε και να το δουλέψετε μαζί. Δεν χρειάζεται να θυμάστε κάθε τύπο από το σχολείο. Μερικές φορές το «Δεν ξέρω κι εγώ, πάμε να το βρούμε μαζί;» είναι μια πολύ καλή αρχή.
«Δεν είναι κάθε δυσκολία στα μαθηματικά θέμα αυτοπεποίθησης.»
06
Δεν έχει κάθε παιδί που λέει ότι δεν κάνει για μαθηματικά πρόβλημα αυτοπεποίθησης. Κάποια έχουν κενά στις βασικές γνώσεις, δυσκολεύονται να θυμηθούν βασικές πράξεις ή δεν καταλαβαίνουν συγκεκριμένες έννοιες. Στα μαθηματικά κάθε καινούργιο κεφάλαιο στηρίζεται σε όσα έχουν διδαχθεί πριν, οπότε μια μικρή παρανόηση μπορεί να κάνει τα επόμενα κεφάλαια πολύ πιο δύσκολα.
Μια μικρότερη ομάδα παιδιών έχει επίμονες δυσκολίες στα μαθηματικά, που συνδέονται με μαθησιακές διαφορές όπως η αναπτυξιακή δυσαριθμησία. Η δυσαριθμησία επηρεάζει την ανάπτυξη των αριθμητικών και μαθηματικών δεξιοτήτων, δεν μπορεί όμως να διαγνωστεί μόνο επειδή ένα παιδί δουλεύει αργά, δεν του αρέσουν τα μαθηματικά ή παίρνει απογοητευτικούς βαθμούς.
Αν οι δυσκολίες επιμένουν παρά την κατάλληλη διδασκαλία και εξάσκηση, αξίζει να μιλήσετε με τον δάσκαλο ή τη δασκάλα του παιδιού. Είναι πολύ πιο χρήσιμο να καταλάβετε ακριβώς ποιες δεξιότητες δυσκολεύουν το παιδί, παρά να του λέτε απλώς να προσπαθήσει περισσότερο. Κάποια παιδιά χρειάζονται περισσότερη εξάσκηση, άλλα ωφελούνται από μια διαφορετική εξήγηση, και κάποια μπορεί να χρειάζονται αξιολόγηση από ειδικό.
Είναι σημαντικό να αναγνωρίσουμε ότι ένα παιδί χρειάζεται στήριξη. Άλλο πράγμα όμως είναι να αφήσουμε αυτή τη δυσκολία να καθορίσει τι πιστεύει ότι μπορεί να καταφέρει.
07
Όταν ένα παιδί ανακοινώνει ότι είναι άσχετο με τα μαθηματικά, η πρώτη μας αντίδραση είναι συχνά να διαφωνήσουμε. Το «Μα τι λες, φυσικά και όχι!» ή το «Είσαι πολύ έξυπνο παιδί!» μπορεί να ακούγονται καθησυχαστικά, κανένα από τα δύο όμως δεν σας λέει με τι δυσκολεύεται.
Καλύτερη αφετηρία είναι η περιέργεια. Ρωτήστε ποιο κομμάτι της άσκησης το μπερδεύει και ζητήστε του να σας εξηγήσει πώς προσπάθησε να τη λύσει. Μια λάθος απάντηση μπορεί να οφείλεται σε μια ερώτηση που δεν κατάλαβε, σε ένα λάθος στις πράξεις ή σε μια έννοια που δεν έχει ακόμη αφομοιώσει. Και η καθεμιά θέλει διαφορετική αντιμετώπιση.
Τα παιδιά θυμούνται συνήθως όσα δεν μπορούν να κάνουν και ξεχνούν όσα έχουν ήδη μάθει. Θυμίστε τους κάτι με το οποίο δυσκολεύονταν πριν από έναν μήνα και που σήμερα το καταφέρνουν μόνα τους. Μια μικρή επιτυχία πείθει περισσότερο για την ικανότητά τους να μαθαίνουν από έναν γενικό έπαινο.
Μια λάθος απάντηση μας λέει κάτι για τη συγκεκριμένη προσπάθεια, όχι για την εξυπνάδα του παιδιού. Το να καταλάβει γιατί μια απάντηση είναι λάθος είναι κομμάτι της μάθησης των μαθηματικών, και τα παιδιά κερδίζουν όταν βλέπουν τους μεγάλους να αντιμετωπίζουν τα λάθη με ηρεμία.
Αν οι ίδιες δυσκολίες εμφανίζονται ξανά και ξανά, μιλήστε με τον δάσκαλο ή τη δασκάλα για τις συγκεκριμένες δεξιότητες που θέλουν δουλειά. Η αυτοπεποίθηση μετρά, μετρά όμως και η σωστή βοήθεια.
Οι γονείς δεν χρειάζεται να γίνουν καθηγητές μαθηματικών. Μπορούν να βοηθήσουν φροντίζοντας το παιδί να νιώθει ότι μπορεί να ρωτά άφοβα, αφήνοντας χρόνο για σκέψη και δείχνοντας ότι το να μην καταλαβαίνεις κάτι αμέσως είναι απολύτως φυσιολογικό κομμάτι της μάθησης.
08
Τα παιδιά δυσκολεύονται με κάτι στο σχολείο κάθε μέρα. Ξεχνούν πληροφορίες, παρεξηγούν οδηγίες, κάνουν λάθη και μερικές φορές χρειάζονται περισσότερο χρόνο από τους συμμαθητές τους. Τα μαθηματικά όμως έχουν την περίεργη ικανότητα να γίνονται κομμάτι της ταυτότητας ενός ανθρώπου. Πολλά χρόνια μετά το σχολείο, ενήλικες εξακολουθούν να λένε για τον εαυτό τους ότι «δεν είναι για μαθηματικά», συχνά με μια βεβαιότητα που δεν θα έδειχναν ποτέ για την ικανότητά τους να μάθουν οποιαδήποτε άλλη δεξιότητα.
Μια δύσκολη άσκηση μπορεί να σημαίνει ότι το παιδί χρειάζεται περισσότερη εξάσκηση, μια διαφορετική εξήγηση ή πρόσθετη στήριξη. Δεν μας λέει τι θα μπορεί να μάθει του χρόνου.
Στο σχολείο τα παιδιά δεν μαθαίνουν μόνο μαθηματικά. Μαθαίνουν και τι να πιστεύουν για τον εαυτό τους.
Devine, A., Hill, F., Carey, E., & Szűcs, D. (2018). Cognitive and Emotional Math Problems Largely Dissociate: Prevalence of Developmental Dyscalculia and Mathematics Anxiety. Journal of Educational Psychology, 110(3), 431–444. DOI: 10.1037/edu0000222
University of Cambridge (2019). Understanding Mathematics Anxiety. Research report supported by the Nuffield Foundation.
Maloney, E. A., Ramirez, G., Gunderson, E. A., Levine, S. C., & Beilock, S. L. (2015). Intergenerational Effects of Parents’ Math Anxiety on Children’s Math Achievement and Anxiety. Psychological Science, 26(9), 1480–1488. DOI: 10.1177/0956797615592630
Κείμενο της σύνταξης του kids.cy. Η αναδημοσίευση του περιεχομένου μας επιτρέπεται μόνο με ενεργό σύνδεσμο προς το kids.cy.
Στον κατάλογο του kids.cy θα βρείτε φροντιστήρια και καθηγητές, αν το παιδί χρειάζεται βοήθεια στα σχολικά μαθήματα.