Η υγεία των παιδιών στην Κύπρο: τι πρέπει να ξέρουν οι γονείς

Αν μετακομίσατε πρόσφατα στην Κύπρο, η γνωριμία σας με το τοπικό σύστημα υγείας ακολουθεί συχνά ένα αρκετά προβλέψιμο σενάριο. Πρώτα αρρωσταίνει το παιδί. Μετά προσπαθείτε να καταλάβετε σε ποιον να τηλεφωνήσετε, αν μπορεί να έρθει γιατρός στο σπίτι και τι ακριβώς υποτίθεται ότι κάνετε αν όλα αυτά συμβούν Κυριακή βράδυ.

Για πολλές οικογένειες που έρχονται από χώρες όπου τα παιδιά ανήκουν σε ένα τοπικό ιατρείο ή σε παιδίατρο της περιοχής τους, αυτή είναι η στιγμή που η Κύπρος αρχίζει να μοιάζει πολύ διαφορετική. Δεν υπάρχει αντίστοιχο δίκτυο παιδικών πολυιατρείων της γειτονιάς, οι παιδίατροι δεν κάνουν συνήθως επισκέψεις στο σπίτι και η διαδρομή προς την ιατρική φροντίδα λειτουργεί αλλιώς. Στην αρχή μπορεί να μπερδεύει, όμως το ίδιο το σύστημα δεν είναι ιδιαίτερα περίπλοκο, αρκεί να ξέρετε τη διαδρομή. Ιδανικά, πριν ανεβάσει κάποιος 39°C πυρετό.

Όλα ξεκινούν από τον παιδίατρο

Όταν ένα παιδί είναι άρρωστο, ο παιδίατρος είναι συνήθως ο πρώτος γιατρός που καλούν οι γονείς. Πυρετός, βήχας, πονόλαιμος, εξάνθημα, πόνος στο αυτί, πόνος στην κοιλιά και τα περισσότερα από όσα τα παιδιά κανονίζουν για τις πιο άβολες στιγμές ξεκινούν κατά κανόνα από εδώ. Ο παιδίατρος εξετάζει το παιδί, προτείνει θεραπεία και, όταν χρειάζεται, το παραπέμπει για εξετάσεις ή σε άλλον ειδικό.

Γι' αυτό αξίζει να βρείτε έναν παιδίατρο που εμπιστεύεστε λίγο μετά τη μετακόμιση, αντί να περιμένετε την πρώτη αρρώστια. Η επιλογή γιατρού όταν όλοι είναι υγιείς είναι μια αρκετά συνηθισμένη διαδικαστική δουλειά. Η επιλογή γιατρού ενώ κρατάτε στην αγκαλιά ένα ταλαιπωρημένο παιδί και γράφετε στο κινητό «παιδίατρος ανοιχτός τώρα» είναι εντελώς άλλη εμπειρία.

Δεν υπάρχει παιδικό ιατρείο που να αντιστοιχεί στη διεύθυνσή σας

Είναι από τις πρώτες διαφορές που προσέχουν πολλές οικογένειες που μόλις ήρθαν. Ένα παιδί δεν εντάσσεται αυτόματα σε ιατρείο της γειτονιάς με γιατρό της περιοχής. Οι γονείς επιλέγουν τον παιδίατρο που θέλουν.

Ο γιατρός μπορεί να εργάζεται σε ιατρικό κέντρο, σε δικό του ιατρείο ή σε ιδιωτική κλινική, και κάθε ιατρείο έχει το δικό του ωράριο και τον δικό του τρόπο να οργανώνει τα ραντεβού. Οι συστάσεις και η ιατρική εμπειρία λοιπόν μετρούν, μετρούν όμως και τα πρακτικά ερωτήματα. Πόσο μακριά από το σπίτι είναι το ιατρείο; Πόσο γρήγορα κλείνεται συνήθως ραντεβού; Δέχεται ο γιατρός επείγοντα περιστατικά; Δουλεύει τα Σάββατα; Είναι εύκολο να βρείτε στο τηλέφωνο τον ίδιο ή τη γραμματεία;

Αυτές οι λεπτομέρειες ακούγονται μάλλον βαρετές όταν το παιδί είναι μια χαρά. Γίνονται δραματικά πιο ενδιαφέρουσες στις 7:15 ένα Σάββατο πρωί, όταν το παιδί δεν είναι.

Μπορεί ο παιδίατρος να έρθει στο σπίτι;

Είναι από τις πιο συχνές ερωτήσεις γονιών που μετακόμισαν πρόσφατα στην Κύπρο. Σε πολλές χώρες το να καλέσεις τον παιδίατρο στο σπίτι όταν το παιδί είναι άρρωστο θεωρείται απολύτως φυσιολογικό. Στην Κύπρο είναι μάλλον η εξαίρεση παρά ο κανόνας.

Κάποιοι γιατροί κάνουν επισκέψεις κατ' οίκον, αλλά αυτό είναι συνήθως ξεχωριστή υπηρεσία που κανονίζεται κατά περίπτωση. Σε μια συνηθισμένη κατάσταση οι γονείς επικοινωνούν με τον παιδίατρό τους, κλείνουν ραντεβού και πηγαίνουν το παιδί στο ιατρείο. Μην εκπλαγείτε λοιπόν αν σας ζητήσουν να φέρετε ακόμη και ένα παιδί με υψηλό πυρετό. Μια σωστή εξέταση είναι συχνά πολύ πιο εύκολη στο ιατρείο, όπου ο γιατρός έχει τον εξοπλισμό που χρειάζεται.

Κι αν το παιδί αρρωστήσει βράδυ ή Σαββατοκύριακο;

Αξίζει να το ξέρετε πριν το χρειαστείτε. Αν το πρόβλημα προκύψει Σαββατοκύριακο ή αργία και δεν χρειάζεται επείγουσα θεραπεία, οι οικογένειες μπορούν να απευθυνθούν στους εφημερεύοντες γιατρούς. Οι επισκέψεις αυτές γίνονται σε συγκεκριμένα νοσοκομεία και ιατρικά κέντρα, και είναι συνήθως φρόνιμο να τηλεφωνήσετε πρώτα για να επιβεβαιώσετε το ωράριο και πώς λειτουργεί η υπηρεσία εκείνη τη μέρα.

Για παράδειγμα, οι πληροφορίες της πηγής που ελέγξαμε για αυτόν τον οδηγό αναφέρουν το Ιπποκράτειο Ιδιωτικό Νοσοκομείο στη Λευκωσία, το Mediterranean Hospital στη Λεμεσό, το Ιδιωτικό Νοσοκομείο Ευαγγελισμός στην Πάφο και, για τα παιδιά στη Λάρνακα, το Γενικό Νοσοκομείο Λάρνακας.

Αν ένα παιδί αρρωστήσει μέσα στη νύχτα ή η κατάστασή του προκαλεί σοβαρή ανησυχία, οι γονείς μπορούν να πάνε κατευθείαν, χωρίς παραπεμπτικό, σε Τμήμα Ατυχημάτων και Επειγόντων Περιστατικών (ΤΑΕΠ) που λειτουργεί όλο το 24ωρο. Αν υπάρχει άμεσος κίνδυνος για τη ζωή, καλέστε το 112.

Ευτυχώς, οι περισσότερες παιδικές αρρώστιες δεν χρειάζονται επείγουσα θεραπεία. Η χρήσιμη προετοιμασία είναι πολύ λιγότερο δραματική: να ξέρετε ποιος είναι ο παιδίατρός σας και πού θα πηγαίνατε αν χρειαζόσασταν βοήθεια μια Κυριακή. Μετά μπορείτε να ξεχάσετε και τα δύο, μέχρι το παιδί να διαλέξει την πιο άβολη δυνατή στιγμή για να σας τα θυμίσει.

Κι αν χρειαστεί άλλος ειδικός;

Οι παιδίατροι αντιμετωπίζουν τις περισσότερες συνηθισμένες παιδικές αρρώστιες, όμως κάποιες φορές ένα παιδί χρειάζεται ωτορινολαρυγγολόγο, ορθοπεδικό, δερματολόγο, οφθαλμίατρο ή άλλον ειδικό. Στην Κύπρο υπάρχουν γενικά δύο δρόμοι: παραπεμπτικό από τον παιδίατρο ή ραντεβού που κλείνετε μόνοι σας απευθείας με τον ειδικό.

Ποιος δρόμος έχει νόημα, και πόσο κοστίζει, εξαρτάται εν μέρει από το αν χρησιμοποιείτε το ΓεΣΥ. Θα φτάσουμε εκεί σε λίγο. Το σημαντικό στην πράξη είναι ότι η πρόσβαση στους ειδικούς είναι συνήθως αρκετά άμεση. Αν ο γιατρός δέχεται νέους ασθενείς, ένα ιδιωτικό ραντεβού συχνά κλείνεται χωρίς να περάσετε πρώτα από μια μακριά αλυσίδα ιατρείων και εγκρίσεων.

Και οι εξετάσεις αίματος και οι απεικονιστικές εξετάσεις;

Αν ο γιατρός κρίνει ότι το παιδί χρειάζεται εξετάσεις, δίνει το αντίστοιχο παραπεμπτικό. Οι εξετάσεις αίματος, ούρων και άλλες συνηθισμένες εξετάσεις γίνονται σε ένα από τα πολλά εργαστήρια σε όλη την Κύπρο, από μικρά εργαστήρια της γειτονιάς μέχρι μεγαλύτερα διαγνωστικά κέντρα. Τα αποτελέσματα βγαίνουν συχνά γρήγορα, ανάλογα με την εξέταση, και πολλά εργαστήρια τα στέλνουν με email ή τα ανεβάζουν σε ηλεκτρονικό λογαριασμό.

Για πιο σύνθετες εξετάσεις, όπως μαγνητική τομογραφία, αξονική τομογραφία ή υπέρηχο, ο γιατρός δίνει επίσης το σχετικό παραπεμπτικό και η οικογένεια κλείνει μετά ραντεβού σε διαγνωστικό κέντρο.

Πώς λειτουργούν τα φαρμακεία;

Τα περισσότερα φάρμακα δίνονται από τα συνηθισμένα φαρμακεία, και τα φάρμακα που χορηγούνται μόνο με συνταγή απαιτούν, φυσικά, συνταγή. Αυτό που εκπλήσσει κάποιους νεοφερμένους είναι τι γίνεται μετά το κανονικό ωράριο: στην Κύπρο υπάρχουν πολύ λίγα φαρμακεία που είναι πραγματικά ανοιχτά όλο το 24ωρο. Αντί γι' αυτό, σε κάθε πόλη υπάρχουν εφημερεύοντα φαρμακεία που καλύπτουν τα βράδια, τις νύχτες, τα Σαββατοκύριακα και τις αργίες.

Αν χρειάζεστε φάρμακο αργά το βράδυ, η υπηρεσία Εφημερεύοντα Φαρμακεία δείχνει το φαρμακείο που εφημερεύει σε κάθε πόλη, με διεύθυνση, τηλέφωνο και ωράριο, με βάση τις επίσημες πληροφορίες του Υπουργείου Υγείας της Κύπρου. Αξίζει πάντως να τηλεφωνήσετε πριν ξεκινήσετε, για να βεβαιωθείτε ότι το φαρμακείο είναι ανοιχτό και ότι έχει το φάρμακο που χρειάζεστε. Μια νυχτερινή διαδρομή από τη μια άκρη της πόλης στην άλλη είναι πολύ λιγότερο θεραπευτική όταν καταλήγει σε φαρμακείο που δεν μπορεί να βοηθήσει.

Κι αν το παιδί χρειαστεί εισαγωγή στο νοσοκομείο;

Αν ο γιατρός πιστεύει ότι το παιδί χρειάζεται νοσοκομειακή θεραπεία, μπορεί να κανονίσει την εισαγωγή. Σε επείγουσα περίπτωση την απόφαση την παίρνει η ομάδα του ΤΑΕΠ αφού εξετάσει το παιδί.

Είναι επίσης χρήσιμο να μη χωρίζετε τα νοσοκομεία της Κύπρου μόνο σε «δημόσια» και «ιδιωτικά». Πολλά ιδιωτικά νοσοκομεία προσφέρουν ευρύ φάσμα ιατρικών υπηρεσιών και νοσηλεύουν ασθενείς παράλληλα με τα δημόσια ιδρύματα. Στην πράξη, το πιο χρήσιμο ερώτημα είναι αν το νοσοκομείο προσφέρει τη φροντίδα που χρειάζεται το παιδί σας στη συγκεκριμένη περίπτωση.

Τι είναι το ΓεΣΥ και γιατί έχει σημασία;

Το ΓεΣΥ, το Γενικό Σύστημα Υγείας, είναι το εθνικό σύστημα υγείας της Κύπρου. Επιτρέπει στους δικαιούχους να λαμβάνουν ιατρική φροντίδα, με το μεγαλύτερο μέρος του κόστους να καλύπτεται από το σύστημα.

Αυτό που πρέπει να καταλάβετε είναι ότι το ΓεΣΥ δεν είναι αλυσίδα κρατικών ιατρείων ούτε ξεχωριστή ιατρική υπηρεσία. Είναι κυρίως το σύστημα μέσω του οποίου χρηματοδοτείται μεγάλο μέρος της ιατρικής φροντίδας. Σε αυτό συμμετέχουν πολλοί ιδιώτες και δημόσιοι γιατροί, εργαστήρια, φαρμακεία και νοσοκομεία.

Δεν είναι τυχαίο ότι φτάσαμε ως εδώ χωρίς να αναφέρουμε το ΓεΣΥ κάθε δεύτερη παράγραφο. Οι νεοφερμένοι υποθέτουν μερικές φορές ότι η ένταξη στο ΓεΣΥ αλλάζει ριζικά τη διαδρομή μέσα στο σύστημα υγείας. Στην πράξη ελάχιστα επηρεάζει την ίδια τη διαδρομή του ασθενούς.

Με ή χωρίς ΓεΣΥ, μπορείτε να χρησιμοποιείτε στην Κύπρο και τη δημόσια και την ιδιωτική ιατρική. Η κάλυψη του ΓεΣΥ όμως ισχύει μόνο σε γιατρούς, ιδρύματα και άλλους παρόχους που συνεργάζονται με το σύστημα, και μόνο για υπηρεσίες που εμπίπτουν στους κανόνες κάλυψής του. Γι' αυτό, πριν κλείσετε ραντεβού, αξίζει να ελέγξετε αν η συγκεκριμένη επίσκεψη ή εξέταση που χρειάζεστε περνά πράγματι από το ΓεΣΥ.

Αν ο γιατρός ή ο πάροχος συμμετέχει στο ΓεΣΥ, το σύστημα καλύπτει σημαντικό μέρος του κόστους. Εκτός ΓεΣΥ, ο ασθενής πληρώνει ιδιωτικά.

Αν ένας παιδίατρος εργάζεται στο ΓεΣΥ και το παιδί είναι εγγεγραμμένο σε αυτόν ως προσωπικός του ιατρός, μια συνηθισμένη επίσκεψη δεν έχει την τυπική συμπληρωμή των €6. Τα €6 ισχύουν για επίσκεψη σε ειδικό των εξωτερικών ιατρείων με παραπεμπτικό.

Το ΓεΣΥ ορίζει όμως ετήσιο όριο επισκέψεων στον προσωπικό ιατρό. Όταν ξεπεραστεί, μπορεί κατά κανόνα να ισχύει πρόσθετη χρέωση €15 ανά επίσκεψη. Το όριο εξαρτάται από την ηλικία του παιδιού.

Το ΓεΣΥ λοιπόν δεν είναι το αντίθετο της ιδιωτικής ιατρικής. Είναι ο μηχανισμός χρηματοδότησης που μπορεί να κάνει τη φροντίδα αισθητά φθηνότερη. Το κτίριο μπορεί να είναι ακριβώς το ίδιο. Ο λογαριασμός είναι αυτό που ελπίζετε να είναι διαφορετικό.

Πώς λειτουργεί το ΓεΣΥ στην πράξη

Στο ΓεΣΥ συμμετέχουν τόσο τα δημόσια ιδρύματα όσο και πολλοί ιδιώτες γιατροί, εργαστήρια, φαρμακεία και νοσοκομεία. Αυτό σημαίνει ότι η ίδια κλινική μπορεί να εξυπηρετεί κάποιους ασθενείς μέσω ΓεΣΥ και άλλους ως συνηθισμένους ιδιώτες ασθενείς.

Γι' αυτό η ερώτηση «Είναι ιδιωτική κλινική;» συχνά δεν είναι η πιο χρήσιμη. Ρωτήστε αν ο συγκεκριμένος γιατρός, η εξέταση ή η υπηρεσία που χρειάζεστε παρέχεται μέσω ΓεΣΥ.

Παραπεμπτικά, εξετάσεις και φάρμακα μέσω ΓεΣΥ

Αν ένα παιδί είναι εγγεγραμμένο στο ΓεΣΥ, ο παιδίατρός του μπορεί να εκδώσει ηλεκτρονικό παραπεμπτικό σε άλλον ειδικό και να ζητήσει τις εξετάσεις που χρειάζονται. Τα φάρμακα που καλύπτει το σύστημα δίνονται με ηλεκτρονική συνταγή στα φαρμακεία που συμμετέχουν στο ΓεΣΥ.

Για κάποιες υπηρεσίες υπάρχουν μικρές υποχρεωτικές συμπληρωμές. Το ποσό εξαρτάται από το είδος της φροντίδας και μπορεί να αναθεωρηθεί, γι' αυτό τους τρέχοντες όρους να τους ελέγχετε πάντα στις επίσημες πληροφορίες του ΓεΣΥ.

Κι αν δεν έχετε ακόμη ΓεΣΥ;

Το παιδί σας μπορεί και πάλι να λάβει ιατρική φροντίδα. Τους περισσότερους γιατρούς μπορείτε να τους δείτε ιδιωτικά, με την οικογένεια να πληρώνει απευθείας επισκέψεις, εξετάσεις, απεικονιστικές εξετάσεις και θεραπεία. Πολλές οικογένειες χρησιμοποιούν έτσι το σύστημα υγείας αμέσως μετά τη μετακόμιση, όσο τα έγγραφά τους είναι σε επεξεργασία ή περιμένουν την εγγραφή.

Αν όμως η οικογένειά σας δικαιούται ΓεΣΥ, δεν έχει νόημα να αναβάλλετε την εγγραφή. Μπορεί να μειώσει σημαντικά το κόστος της ιατρικής φροντίδας μόλις αρχίσετε να χρησιμοποιείτε το σύστημα.

Τι να κάνετε λίγο μετά τη μετακόμιση

Μην περιμένετε την πρώτη αρρώστια για να ανακαλύψετε πώς λειτουργούν όλα. Επιλέξτε παιδίατρο, αποθηκεύστε τα στοιχεία επικοινωνίας, μάθετε πού δέχονται παιδιά οι εφημερεύοντες γιατροί της πόλης σας τα Σαββατοκύριακα και τις αργίες, και φροντίστε να ξέρετε σε ποιο νοσοκομείο θα πηγαίνατε αν το παιδί σας χρειαζόταν επείγουσα φροντίδα.

Αν δικαιούστε ΓεΣΥ, εγγραφείτε και εγγράψτε το παιδί σας στον παιδίατρο που επιλέξατε. Όταν όλοι είναι υγιείς, αυτό είναι βαρετή γραφειοκρατία. Όταν κάποιος έχει πυρετό, η βαρετή γραφειοκρατία αποδεικνύεται ξαφνικά πολυτέλεια.

Αυτό που αξίζει να θυμάστε

Η ιατρική φροντίδα στην Κύπρο συνήθως φαίνεται άγνωστη μόνο στην αρχή. Δεν υπάρχει παιδίατρος της περιοχής ούτε παιδικό ιατρείο της γειτονιάς που να αντιστοιχεί στη διεύθυνσή σας. Οι γονείς επιλέγουν μόνοι τους γιατρό, οι επισκέψεις στο σπίτι είναι σπάνιες, οι εφημερεύοντες γιατροί καλύπτουν τα Σαββατοκύριακα και τις αργίες, και για τα επείγοντα μπορείτε να πάτε κατευθείαν στο ΤΑΕΠ ή, όταν κινδυνεύει η ζωή, να καλέσετε το 112.

Το ΓεΣΥ δεν αλλάζει ουσιαστικά αυτή τη διαδρομή. Κάνει την ιατρική φροντίδα πιο προσιτή, καλύπτοντας σημαντικό μέρος του κόστους για γιατρούς, εξετάσεις, φάρμακα και πολλές άλλες υπηρεσίες.

Μόλις καταλάβετε πώς λειτουργεί το σύστημα, το μεγαλύτερο μέρος της αβεβαιότητας εξαφανίζεται. Πράγμα χρήσιμο, γιατί όταν ένα παιδί είναι άρρωστο υπάρχουν ήδη αρκετά για να ανησυχείτε, χωρίς να ψάχνετε επιπλέον πού ακριβώς γίνεται η ιατρική φροντίδα.