Αν φίδι δαγκώσει το παιδί σας στην Κύπρο: τι κάνετε και τι όχι

Τα φίδια είναι κομμάτι της καθημερινότητας στην Κύπρο. Μπορεί να δείτε κάποιο σε μια βόλτα, στο βουνό, ανάμεσα σε πέτρες και θάμνους, σε χωράφια ή, πού και πού, ακόμη και στον κήπο σας. Τα περισσότερα είδη δεν είναι επικίνδυνα για τον άνθρωπο και, αν τους δοθεί η ευκαιρία, προτιμούν να απομακρυνθούν παρά να έχουν πάρε δώσε με την οικογένειά σας.

Στην Κύπρο ζει όμως και η φίνα (Macrovipera lebetina). Το δάγκωμά της μπορεί να είναι εξαιρετικά επικίνδυνο και ενδεχομένως απειλητικό για τη ζωή, και μετά από ύποπτο δάγκωμα ένα παιδί χρειάζεται αμέσως ιατρική φροντίδα. Αν λοιπόν ένα φίδι δαγκώσει το παιδί σας και δεν ξέρετε με βεβαιότητα τι φίδι ήταν, δεν είναι η ώρα να ψάχνετε φωτογραφίες στο διαδίκτυο, να περιμένετε μήπως πρηστεί ή να κάνετε οικογενειακό συμβούλιο για το αν μπήκε δηλητήριο στον οργανισμό. Καλέστε το 112.

Τι κάνετε αμέσως μετά το δάγκωμα

Πρώτα απομακρύνετε το παιδί σε ασφαλή απόσταση από το φίδι. Μην προσπαθήσετε να πιάσετε το φίδι, να το διώξετε με ένα ξύλο ή να το σκοτώσετε. Αν φεύγει, αφήστε το να φύγει. Καλέστε το 112 και πείτε καθαρά ότι ένα παιδί δαγκώθηκε από φίδι. Αναφέρετε την ηλικία του παιδιού, πού βρίσκεστε και περίπου πότε έγινε το δάγκωμα και στη συνέχεια ακολουθήστε τις οδηγίες που θα σας δώσουν από το 112.

Κρατήστε το παιδί όσο πιο ακίνητο γίνεται. Βάλτε το να καθίσει ή να ξαπλώσει και προσπαθήστε να κινεί όσο λιγότερο γίνεται το χέρι ή το πόδι που δαγκώθηκε. Αν πρέπει να φτάσετε ως το αυτοκίνητο και μπορείτε να σηκώσετε το παιδί, καλύτερα να το κουβαλήσετε παρά να το βάλετε να περπατήσει. Βγάλτε από το άκρο ό,τι ενδέχεται να σφίξει αν αρχίσει να πρήζεται: παπούτσια, κάλτσες, ρολόι, βραχιόλια ή δαχτυλίδια.

Και σε αυτό το σημείο οι πρώτες βοήθειες ουσιαστικά τελειώνουν. Μην προσπαθήσετε να βγάλετε το δηλητήριο ή να περιποιηθείτε μόνοι σας το δάγκωμα. Αυτό που μετράει τώρα είναι το παιδί να κινείται όσο λιγότερο γίνεται και να πάρει ιατρική βοήθεια όσο πιο γρήγορα γίνεται.

Τι δεν κάνετε

Μην εφαρμόσετε τουρνικέ και μη δέσετε σφιχτά με επίδεσμο το χέρι ή το πόδι. Μην κόψετε το σημείο του δαγκώματος, μην προσπαθήσετε να ρουφήξετε το δηλητήριο και μη χρησιμοποιήσετε αντλία αναρρόφησης δηλητηρίου. Μη βάλετε πάγο, μην καυτηριάσετε την πληγή και μη δοκιμάσετε γιατροσόφια.

Πολλές από αυτές τις ιδέες, περισσότερες απ' όσες θα περίμενε κανείς, περνούν εδώ και δεκαετίες από τις ταινίες και τις παλιές ιστορίες σε πραγματικά επείγοντα περιστατικά. Οι σύγχρονες οδηγίες πρώτων βοηθειών είναι πολύ λιγότερο κινηματογραφικές: περιορίζετε την κίνηση, δεν χάνετε χρόνο με αμφίβολες μεθόδους και φροντίζετε για ιατρική βοήθεια.

Να φωτογραφίσετε το φίδι;

Μόνο αν για τη φωτογραφία δεν χρειάζεται να κάνετε απολύτως τίποτε άλλο. Αν το φίδι φαίνεται ακόμη και μπορείτε να το φωτογραφίσετε με ασφάλεια από εκεί που ήδη στέκεστε, η εικόνα μπορεί να φανεί χρήσιμη στους γιατρούς. Μην πλησιάσετε για καλύτερη λήψη, μην το ακολουθήσετε, μην προσπαθήσετε να το πιάσετε και, σε καμία περίπτωση, μη σκεφτείτε ότι στο νοσοκομείο θα χαρούν αν τους το φέρετε μαζί σας.

Αν χάθηκε στους θάμνους, ξεχάστε το φίδι. Το παιδί σας είναι τώρα πολύ πιο σημαντικό.

Ποια δηλητηριώδη φίδια ζουν στην Κύπρο;

Στην Κύπρο έχουν καταγραφεί οκτώ είδη φιδιών. Τα τρία είναι δηλητηριώδη, όμως μόνο ένα θεωρείται επικίνδυνο για τον άνθρωπο: η φίνα (Macrovipera lebetina).

Είναι μεγάλο, εύσωμο φίδι με πλατύ κεφάλι, συνήθως γκριζομπέζ ή καφετί, με έντονο σκούρο γεωμετρικό σχέδιο κατά μήκος του σώματος. Η περιγραφή αυτή χρησιμεύει για να γνωρίσετε την άγρια φύση της Κύπρου. Δεν είναι όμως πρόσκληση να προσπαθήσετε να αναγνωρίσετε μόνοι σας το φίδι αφού δαγκωθεί το παιδί σας.

Η φίνα δεν κυνηγά ανθρώπους ούτε ψάχνει να τους συναντήσει. Όπως και τα άλλα φίδια της Κύπρου, κατά κανόνα αποφεύγει τον άνθρωπο όταν μπορεί. Οι επικίνδυνες καταστάσεις προκύπτουν συνήθως όταν κάποιος πατήσει κατά λάθος ένα φίδι, πλησιάσει πολύ ή προσπαθήσει να το ενοχλήσει.

Αν λοιπόν ένα παιδί απλώς δει ένα φίδι, δεν πρόκειται για επείγον περιστατικό. Δεν πλησιάζει, δεν το αγγίζει και φωνάζει έναν μεγάλο. Αυτό αρκεί. Αν όμως το φίδι δαγκώσει, οι κανόνες αλλάζουν. Δεν χρειάζεται πια να βρείτε τι είδος ήταν. Καλέστε το 112.

Τι γίνεται μετά από δάγκωμα φιδιού;

Από την όψη του δαγκώματος δεν μπορείτε να καταλάβετε πόσο δηλητήριο μπήκε στον οργανισμό ούτε αν μπήκε καθόλου. Τα έντονα συμπτώματα μπορεί να μην εμφανιστούν αμέσως, και στα παιδιά η δηλητηρίαση μπορεί να εξελιχθεί πιο γρήγορα και πιο σοβαρά απ' ό,τι στους ενήλικες.

Μετά από ύποπτο δάγκωμα δηλητηριώδους φιδιού δεν υπάρχει ασφαλές διάστημα αναμονής. Δεν υπάρχει κανόνας που να δίνει στους γονείς μία, δύο ή τρεις ώρες για να δουν τι θα γίνει. Ένα παιδί που ίσως δαγκώθηκε από δηλητηριώδες φίδι χρειάζεται ιατρική εκτίμηση το συντομότερο δυνατό.

Πόνος στο σημείο του δαγκώματος και πρήξιμο που μεγαλώνει μπορεί να είναι από τα πρώτα σημάδια. Ενδέχεται επίσης να εμφανιστούν αδυναμία, ναυτία, έμετος και άλλα συμπτώματα. Οι γονείς όμως δεν χρειάζεται να κρίνουν από αυτά πόσο σοβαρό είναι το δάγκωμα. Ακόμη κι αν στην αρχή το παιδί φαίνεται εντελώς καλά, μην περιμένετε να εμφανιστούν συμπτώματα. Καλέστε το 112.

Γιατί το παιδί δεν πρέπει να τρέξει μετά το δάγκωμα;

Η πρώτη αντίδραση είναι απόλυτα κατανοητή: γρήγορα στο αυτοκίνητο και στο νοσοκομείο. Μετά από ύποπτο δάγκωμα δηλητηριώδους φιδιού, όμως, μην αφήσετε το παιδί να τρέξει ή να περπατήσει, αν αυτό μπορεί να αποφευχθεί. Οι οδηγίες πρώτων βοηθειών στις οποίες στηρίζεται το άρθρο συνιστούν να περιορίζεται όσο γίνεται η κίνηση του ατόμου, κυρίως η κίνηση του άκρου που δαγκώθηκε. Αν μπορείτε να σηκώσετε το παιδί, κουβαλήστε το.

Μη δέσετε σφιχτά το άκρο και μην εφαρμόσετε μόνοι σας τουρνικέ. Κρατήστε το παιδί ήρεμο και ακίνητο και ακολουθήστε τις οδηγίες του 112.

Τι λέτε στο 112

Πείτε ότι ένα παιδί δαγκώθηκε από φίδι. Αναφέρετε την ηλικία του παιδιού, την ώρα του δαγκώματος και σε ποιο σημείο του σώματος δαγκώθηκε. Περιγράψτε πώς νιώθει το παιδί και τα συμπτώματα που έχουν εμφανιστεί.

Η τοποθεσία σας είναι ιδιαίτερα σημαντική. Στην ύπαιθρο, το όνομα του κοντινότερου χωριού μπορεί να βοηθήσει ελάχιστα αν βρίσκεστε σε ένα μονοπάτι μερικά χιλιόμετρα μακριά. Οι συντεταγμένες ή η τοποθεσία που μπορείτε να στείλετε από τον χάρτη του κινητού είναι πολύ πιο χρήσιμες.

Μετά ακολουθήστε τις οδηγίες του 112. Μην αποφασίσετε μόνοι σας αν είναι καλύτερα να περιμένετε το ασθενοφόρο ή να πάτε εσείς το παιδί στο νοσοκομείο με το αυτοκίνητο.

Κι αν δεν είδατε το φίδι;

Συμβαίνει εύκολα. Το παιδί νιώθει κάτι να το δαγκώνει ή έναν ξαφνικό, οξύ πόνο, και λίγα δευτερόλεπτα μετά στο χορτάρι δεν φαίνεται τίποτα. Μην ψάξετε να βρείτε το φίδι.

Αν το παιδί είδε φίδι λίγο πριν το δάγκωμα ή αν υπάρχει βάσιμος λόγος να υποψιάζεστε δάγκωμα φιδιού, καλέστε το 112, ιδίως αν στο σημείο εμφανιστεί πόνος ή πρήξιμο που μεγαλώνει γρήγορα. Το λάθος «πήγαμε στο νοσοκομείο και τελικά δεν ήταν επικίνδυνο φίδι» είναι πολύ προτιμότερο από το «αποφασίσαμε να περιμένουμε στο σπίτι».

Τι γίνεται μετά;

Από εδώ και πέρα, το παιδί είναι στα χέρια των επαγγελματιών υγείας. Θα το εξετάσουν, θα ελέγξουν αν υπάρχουν σημάδια δηλητηρίασης και θα αποφασίσουν ποια θεραπεία χρειάζεται.

Δεν προκαλεί κάθε δάγκωμα δηλητηριώδους φιδιού σοβαρή δηλητηρίαση, όμως οι γονείς δεν έχουν κανέναν αξιόπιστο τρόπο να το κρίνουν στο σπίτι. Γι' αυτό εδώ δεν θα μιλήσουμε για αντιοφικό ορό, εξετάσεις αίματος ή θεραπευτικά πρωτόκολλα. Από εκεί και πέρα, την ευθύνη αναλαμβάνουν οι επαγγελματίες υγείας.

Και μία ακόμη φορά, γιατί αυτό αξίζει να το θυμάστε: το ότι δεν υπάρχουν συμπτώματα αμέσως δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχει κίνδυνος. Αν το παιδί σας δαγκώθηκε από φίδι που δεν ξέρετε τι είναι, μην περιμένετε να δείτε τι θα γίνει. Καλέστε το 112.

Πού μπορεί τα παιδιά να συναντήσουν φίδια;

Στην Κύπρο τα φίδια είναι πιο δραστήρια τους ζεστούς μήνες. Μπορεί να τα βρει κανείς ανάμεσα σε πέτρες και θάμνους, σε ξερολιθιές, σε χωράφια, σε μονοπάτια της φύσης και σε άλλα σημεία όπου έχουν πού να κρυφτούν. Δεν χρειάζεται όμως να πάει κανείς στο βουνό για να συναντήσει φίδι. Φίδια μπορεί να εμφανιστούν και σε κήπους και αυλές, ιδίως δίπλα σε άκτιστα οικόπεδα ή σε φυσικές περιοχές.

Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να ελέγχετε κάθε θάμνο πριν αφήσετε το παιδί να βγει έξω. Τα φίδια συνήθως προσπαθούν να αποφεύγουν τους ανθρώπους. Τα δαγκώματα είναι πιθανότερα όταν κάποιος πλησιάσει κατά λάθος πολύ κοντά, πατήσει ένα φίδι ή προσπαθήσει να το πειράξει.

Τι να μάθετε στο παιδί

Δεν χρειάζεται μεγάλη διάλεξη για τα είδη των φιδιών. Αρκεί ένας κανόνας:

Αν δεις φίδι, μην πλησιάσεις, μην το αγγίξεις και μην προσπαθήσεις να το διώξεις. Απομακρύνσου ήρεμα και φώναξε έναν μεγάλο.

Η φίνα μπορεί να χτυπήσει προς ό,τι θεωρεί απειλή μέσα σε κλάσμα του δευτερολέπτου, σε απόσταση περίπου όσο το μήκος του σώματός της. Μη βασίζεστε στο ότι το παιδί θα προλάβει να πεταχτεί μακριά. Γι' αυτό τα φίδια δεν τα κοιτάμε από κοντά, δεν τα σκουντάμε με ξύλα και δεν τα δοκιμάζουμε να δούμε αν είναι ζωντανά.

Πώς μειώνετε την πιθανότητα δαγκώματος

Σε βόλτες μέσα σε ψηλά χόρτα, θάμνους ή πετρώδη εδάφη, τα κλειστά παπούτσια είναι λογική επιλογή. Τα παιδιά δεν πρέπει να βάζουν τα χέρια τους κάτω από πέτρες, σε κενά ανάμεσα στις πέτρες ή βαθιά μέσα σε θάμνους, όταν δεν βλέπουν τι υπάρχει εκεί.

Ένας φακός είναι χρήσιμος τη νύχτα στον κήπο ή σε μονοπάτι. Γύρω από το σπίτι, μην αφήνετε για πολύ καιρό σωρούς από κλαδιά, οικοδομικά υλικά και άλλες ήσυχες κρυψώνες.

Δεν χρειάζεται να κάνετε την αυλή σας τσιμεντένια πλατεία για να κρατήσετε μακριά τα φίδια. Είναι φυσικό κομμάτι της άγριας ζωής της Κύπρου και παίζουν σημαντικό ρόλο στο οικοσύστημα· μεταξύ άλλων βοηθούν να ελέγχεται ο πληθυσμός των τρωκτικών.

Κι αν εμφανιστεί φίδι κοντά στο σπίτι;

Μην προσπαθήσετε να το πιάσετε μόνοι σας. Και σίγουρα μην αναθέσετε αυτή τη δουλειά σε εκείνον που κάποτε είδε ένα ντοκιμαντέρ για φίδια και από τότε θεωρεί τον εαυτό του ειδικό.

Κρατήστε τα παιδιά και τα κατοικίδια μακριά και δώστε στο φίδι την ευκαιρία να φύγει. Αν μένει κοντά στο σπίτι και η κατάσταση δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί με ασφάλεια, επικοινωνήστε με κάποιον που έχει τις κατάλληλες γνώσεις. Δεν υπάρχει λόγος να σκοτώνετε κάθε φίδι που συναντάτε. Τα περισσότερα είδη στην Κύπρο είναι ακίνδυνα για τον άνθρωπο.

Το πιο σημαντικό

Όταν βλέπετε φίδι, ο κανόνας είναι απλός: δεν πλησιάζετε, δεν το αγγίζετε και απομακρύνεστε ήρεμα.

Ούτε μετά από δάγκωμα χρειάζονται ηρωισμοί. Μην πιάσετε το φίδι, μην κόψετε την πληγή, μη ρουφήξετε δηλητήριο, μη βάλετε πάγο και μην εφαρμόσετε τουρνικέ. Κρατήστε το παιδί όσο πιο ακίνητο γίνεται και καλέστε το 112.

Και μην περιμένετε να εμφανιστούν συμπτώματα. Δεν υπάρχει ασφαλής χρόνος για να κάθεστε στο σπίτι και να βλέπετε τι θα γίνει.

Τις περισσότερες φορές, η συνάντηση με ένα φίδι στην Κύπρο τελειώνει με τον άνθρωπο να πηγαίνει από τη μια μεριά και το φίδι από την άλλη. Μετά από δάγκωμα όμως, μια περιττή διαδρομή ως το νοσοκομείο είναι πολύ καλύτερη από εκείνη τη μία φορά που κάποιος αποφάσισε ότι μάλλον δεν ήταν τίποτα.